October 13, 2013

ካብ ሰነዳት ታሪኽ

ካብ ሰነዳት ታሪኽ

ካብ ሰነዳት ታሪኽ

ሃብትኣብ ጽገ
ሻዱሻይ ክፍሊ

ካብ 1984 ክሳብ 1989 ዝነበረ ጻውዒት ሓገዝ ኢትዮጽያ
እዚ ስዒቡ ዝግለጽ: ነቲ ኣብቲ መጽሓፍ ብዝርዝር ቀሪቡ ዘሎ ትሕዝቶ ተጾሚቑ ዝቐርብ ዘሎ ኢዩ:-

1. ጻውዒት 1984
እዚ ናይ 1984 ጻውዒት: ልክዕ ከምቲ 1977: ኮይኑ ኣብ 1988ን 1989 ዝስዓበ ጻውዒት ኢዩ:: መንግስቱ ሃይለማርያም ንኣምባሰደራት ማሕበርነታውያን ሃገራት ብዕለት 22.10.1984 ብምዕዳም: ብዛዕባ ድርቅን ሳዕቤናቱን ብፍላይ ኣብ ኤርትራ: ትግራይ: ወሎ ዘሎ ህዝቢ ንዓጸቦ ተቓሊዑ ከምዘሎ ኣመልኪቱ ውሽጣዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ገሊጽሎም:: መንግስቲ: ነቲ ሽግር ንምፍታሕ: ዓቕሙ ዘፍቅዶ’ኳ እንተገብረ: ነቶም ጸረ-ሰውራ ክቃለስ ስለዘለዎ: ዓቕሙ ከምዝተደረተ ገሊጽሎም:: ዝድለ ዘሎ ሓገዝ: መግቢ: ክዳውንቲ: ኮበርታታት: ተንዳታታት: መድሃኒታት:… ወዘተ ከምዝኾነ ሓቢሩ:: ብዙሕ ከባብታት ከኣ ብድሩትነት ዓቕሚ መጎዓዝያ: ብዙሕ መግቢ ክዝርጋሕ ኣይተኻእለን:: ነዚ ፍታሕ ክርከቦ ከኣ ኣብ ጽላት መጎዓዚያ’ውን: ከም መኻይን ጽዕነት: ነፈርቲ: ሀሊኮፕተራት ሓገዛት የድልያ ኣለዋ: ክብል መንግስቲ ገሊጹ::

ልክዕ ኣብቲ እዋንቲ ዝተጻሕፈ ጸብጻብ ክፍሊ ቁጠባዊ ምውህሃድ ምብራቕ ጀርመን: ከምዝገለጾ: 50% ካብ ምሉእ ሰራዊት ኢትዮጵያ: ኣብ ኤርትራ ተጸሚዱ ከምዘሎ ተሓቢሩ:: እዚ ሰራዊት’ዚ ኸኣ ኣዝዩ ከቢድ ክሳራታት ከምዘጋጠሞ ይንገር:: ንኣብነት: ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመት ጥራይ: 2000 ፖለቲካዊ መኮንናት ዘለዉዎም 30 000 ወተሃደራት ተቐቲሎም:: ተበግሶ ዝበዝሕ ግዜ: ኣብ ጎድኒ’ቶም „ተነጸልቲ“ ኢዩ:: ኣንጻር’ቶም „ተነጸልቲ“ ዝምዝገብ ዓወታት ዳርጋ የልቦን:: „መሰረታዊ ዋሕዲ ስንቂ (ስእነት ማይ) ንቀጻሊ ጥምየት: ሕማም: ድኻማት ንምውጋእ: የስዕብ ኣሎ::“ ኣብ ርእሲ’ዚ ከኣ ቀሊል ናይ ስለያ ድኻማት’ውን ኣሎ:: „ ሽሕ’ኳ ሓይሊ ኣየር ኢትዮጵያ ፍጹም ዓብላልነት ኣብ ኣየር እንተሃለዎ: ብኹሉ’ቲ ብኣየር ዝግበር ስለያ ድኹም ኢዩ::“ እቲ ብኣጋር ሰራዊት ዝግበር ስለያ’ውን ዘምጽኦ ፋይዳ የብሉን:: ብንጻሩ ግን: ናይቶም ተቐናቐንቲ ስለያ: ቅርበት ክሳብ ደረጃ መሪሕነት ሰራዊት ኢትዮጵያ ከምዘለዎ ይንገር:: እቶም ሓይልታት ተቓወምቲ: ኣብቲ ሰራዊት መንግስቲ ዝቆጻጸሮ ከተማታትን ከባቢታትን ከይተረፈ ብምንቅስቓስ: ካብ ህዝቢ ሓደሽቲ ተሰለፍቲ ከምዘጎሳጉሱ ይግለጽ:: (…)
ኣብ ከም’ዚ ዝበለ ኩነታት: ሆነከር ንመንግስቱ ንምድጋፍ ብምውሳን: ነፈርቲ ከም An 26 ከምኡ’ውን IL 28 ኣብ ኢትዮጵያ ብምምዳብ: ናብቲ ብድርቂ ተጠቒዑ ዘሎ ከባቢታት ረድኤት ከበጻጽሓ ተባሂሉ:: ብግብሪ ግን: እዘን ነፈርቲ’ዚአን ኣብቲ መደባት ሰፈራን ወተሃደራዊ ስለያን ተራ ነይርወን ኢዩ:: ኣብ 1986: መንግስቲ ምብራቕ ጀርመን ነተን ነፈርቲ ካብ ኢትዮጵያ ክስሕበን ምስወሰነ: ጸሓፊ ሰልፊ ሸቃሎ ኢትዮጵያ: እተን ነፈርቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክተርፋ ለሚኑ:: ዘቕረቦ ምኽንያት ግን ኣይነበረን:: ገምጋም ወተሃደራዊ ኣታቸ ሰራዊት ምብራቕ ጀርመን: ምርኩስ ብምግባር ግን (…) „ ብጻይ መንግስቱ ሃይለማሪያም ዘጠቓለለ መሪሕነት ሰልፊ ሸቃሎ ኢትዮጵያ: ኩነታት ክቕየር ከምዝኽእል ኣብ ግምት ስለዘእትዉ: ካብ ጸጥታዊ ስግኣት ዝተላዕለ: ንድሕነቶም እተን ነፈርቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክጸንሓ ደልዮም::“ ስለዚ: ጸሓፊ ሰልፊ ሸቃሎ ኢትዮጵያ: ዶክ. ኣሻግረ ምኽንያት ድልየቶም እንተዘይገለጸ ርዱእ ይመስል:: እዚ ሽፍንፍን ብዝበለ ዝቐረበ ኣዘራርባ: መሪሕነት ኢትዮጵያ: እቲ ወተሃደራዊ ኩነታት እንዳኸፍአን እንዳተቐየረን ኣብ ዝኸደሉን ግዜ: በተን ነፈርቲ ጌሮም ንወጻኢ ሃገራት ንኽሃድሙ ክጥቀሙለን ስለዝደለዩ ኢዩ::

ቀረብ 1988
ኣብ 1988 መሊሱ ሓደ ህጹጽ ጻውዒት ሓገዝ መንግስቱ ሃይለማርያም ናብ ምብራቕ ጀርመንን ካልኦት ማሕበርነታውያን ሃገራት ቀሪቡ:: ትሕዝቶ’ቲ ጻውዒት „ ክቡር ብጻይ ሆነከር! እዚ ብሓባር ዝሃነጽናዮ ሰውራ: ኩነታቱ ኣንጻር ትጽቢትና: ኣብ ሓደጋ ዕንወት ይርከብ:(…): እቲ ኩነታት ኣዝዩ ኣስጋኢ ኢዩ:: ዘሎና ግዜ: ኣዝዩ ድሩት ኢዩ::(…) ስለዚ: እዚ ዝስዕብ ሓገዝ ክትልግሱልና ንልምነኩም:- ሓደ ሚእቲ ሽሕ ፎኪስ ብረት ዓይነት rpd, ክልተ ሽሕ pkw-ፎከስቲ ብረት: ሓምሳ ሽሕ ወተሃደራዊ ዩኒፎርም ክዳውነቲ: ሓሙሽተ ሚእቲ ወተሃደራዊ መኻይን ዓይነት ኢፋታት (…): ካብ መንግስቱ ሃይለማርያም::“

ጠንቂ ናይ’ዚ ጻውዒት’ዚ ሓንቲ መዓልቲ ጸኒሑ ኣብ ዝተላእኸ ተለግራም ተገሊጹ ይርከብ:: እቲ ውሽጣዊ ኩነታት ኣዝዩ እንዳኸፍአ ናብ ጥርዚ በጺሑ ኣሎ:: ህ.
.ሓ.ኤ. ኣብ ኤርትራ መጥቓዕቲ ብምጅማራ: ከተማታት ተሰነይ: ሃይኮታ: ዓሊግድር: ኣብ ትሕቲ ቁጽጽራ የእትያተን ትርከብ:: ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኣፍደገ ኣስመራ ኣላ:: ህ.ወ.ሓ.ት. ከኣ ብወገና ኣብ ትግራይ መጥቓዕቲ ብምኽፋታ: ኣብ’ታ ኣውራጃ ዘሎ መገድታት ትቆጻጸሮ ኣላ:: በዚ ንዋና ከተማ ናይ’ታ ኣውራጃ ከተማ መቐለ። ኣብ ሓደጋ የእትያታ:: መጥቃዕቲ ናይ’ቲ ብኢትዮጵያ ዝድገፍ SPLM ኣብ ሱዳን: ጽዑቕ ወተሃደራዊ ሓገዝ ሃገራት ዓረብ ንመንግስቲ ሱዳን ኣስዒቡ:: እቲ ኣብዚ ብፍሉይ ግንዛበ ዘድልዮ: እዞም ተጻረርትና ውድባት: ብኸፊል ካብ ኣመሪካን ኣድሓርሓርቲ ሃገራት ዓረብን ዝረኸብዎ ዘመናዊ ኣጽዋር ምህላዉ ኢዩ:: ዝጥቀምሉ ኣጽዋር’ውን ብኸፊል: ኣብ መስርሕ ግጥማት: ካብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝሰልብዎ ኢዩ:: ከም ሳዕቤን ናይ’ዚ ኩነታት’ዚ ከኣ: ህ.

.ሓ.ኤ.ን ህ.ወ.ሓ.ት.ን ካብ ደባይ ቅዲ ኲናት ናብ ዘመናዊ (ኮንቨንሽናል) ኲናት: ናይ ምክያድ ዓቕሚ ኣጥርዮም ይርከቡ::
መንግስቲ ኢትዮጵያ: ነዚ ሓድሽ ኩነታት’ዚ ብዝተፈላየ መደባት: ክገጥሞ ከምዝፈተነ: ሓደ በዓል ስልጣን ምብራቕ ጀርመን: ከምዚ ዝስዕብ ጌሩ ኣጠቓሊሉ የቕርቦ:- ብቀዳምነት: ኣብተን ኣውራጃታት ኤርትራን ትግራይን ድንጋገ ህጹጽ ኩነታት ተኣዊጁ:: ብካልኣይ ደረጃ: ኣንጻር “ተነጸልቲ” ክዋግኡ ሓደሽትን ዕቑር ሰራዊትን ቆይሞምን ተጸዊዖምን:: ብሳልሳይ ደረጃ: ሓደ ንዕማም ፍሉይ ስርሒት ሓደ ዕቑር ሰራዊት ቆይሙ:: ራብዓይ: እቲ ተዋጋኢ ሰራዊት ንመንግስቱ እሙናት ብዝኾኑ ካድራት ናይ’ቲ ሰልፊ ከምዝእዘዙ ተገይሩ:: ሓሙሻይ: ንኩለን ማሕበርነታውያን ሃገራት ጻውዒት ሓገዝ ቀሪቡለን::

እሰን ከኣ ኣዝዩ ገዚፍ ዝኾነ ሓገዛት ብምሃብ። መልሰ-ተግባር ኣርእየን:: መሪሕነት ምብራቕ ጀርመን: አሪክ ሆነከር ባዕሉ: “መደብ ኢትዮጵያ 1988” ብዝብል መጸውዒ: ኣብ ወርሒ 4 ናይ’ቲ ዓመት ጀሚሩ ክሕግዝ ወሲኑ:: በዚ ከኣ ንሓደሽቲ ሰውራውያን ሚሊሻታት በጽዋር ምዕጣቕ ተጀሚሩ::

1. ኣስታት 36000 ፎኪስ ብረት ዓይነት AKM
2. 31.8 ሚሊዮን ጠያይት ዓይነት M 43
3. 2000 ፎኪስ ማሺንጋናት ዓይነት RPD
4. 3,9 ሚሊዮን ጠያይት ዓይነት M 39
5. 420 ጸረ-ታንኪ ብረት ዓይነት RPG 7
6. 10200 ቦንባታት: ዓይነት PG 7
7. 2200 ጸረ-ታንክ ብረት: ዓይነት RPG 18
8. 22000 ዩኒፎርምታት

ብተወሳኺ: 100 መኻይን ጽዕነት: W 50 ዝዓይነተን ተዋሂበን:: እዚ ማለት ከኣ: ካብቲ ዝተጠልበ ንብረት: ሓደ ሲሶ ክሳብ ፍርቂ ዝኸውን ጥራይ ኢዩ: ተዋሂቡ:: እቲ ዝተዋህበ ንብረት ብዋጋ ክትመን ከሎ: ኣስታት 16.3 ሚሊዮን ዶላር ኣመሪካ ይኸውን:: ነዚ ንብረት’ዚ ብቅልጡፍ ክትቅርብን: ከተግዕዝን ዝፍጠር ልዑል ዋጋታት። ኣብ ርእሲ’ዚ ክድመር ዘለዎ ኢዩ:: ብሓቂ ክርአ ከሎ: ምብራቕ ጀርመን: ነዚ ዋጋታት ከም ህያብ ተቐቢላቶ ክበሃል ይከኣል:: ብተወሳኺ: መሪሕነት ኢትዮጵያን ምብራቕ ጀርመንን: ነዚ ቀጥታዊ ቀረብ ኣጽዋር: ዋግኡ ኣብ 1990 ክኽፈል ክጅምርሞ ኣብ 12 ዓመት ክሳብ 30.4.2001 ክዳቐስ ተሰማሚዐን:: ስለዚ: ብግብሪ ክርአ ከሎ: ምብራቕ ጀርመን: ነዚ ቀረብ ኣጽዋር’ዚን ምስኡ ዝተሓሓዝ ዋጋታትን ባዕላ ከምዝተሰከመቱ ኢዩ::
እዚ ኣጽዋር’ዚ ካብ ዕለት 30.3. – 28.4.1988 ኣብ ዝነበረ ግዜ ብነፈርትን መራኽብን ብምጉዓዝ ተዋሂቡ፣ ሽዑንሽዑ ከኣ ሓደሽቲ ሓረስቶት ሚሊሻ ብምዕጣቕ: ኣንጻር ህ.
.ሓ.ኤ.ን ህ.ወ.ሓ.ት.ን ከምዝዋግኡ ተገይሩ::

ድሕሪኡ ዝመጹ: ዲፕሎማስያዊ ጸብጻባት ምብራቕ ጀርመን: ከምዝገለጽዎ: እዞም ልዒሎም ዝተጠቕሱ ኣጽዋር: ኣወንታዊ ውጽኢታት ከምዝነበርዎም ኢዩ:: ኣብ ሓደ ባየርላኸር ዝተባህለ ሰብ ዝለኣኾ ተለግራም: እቲ ተኣፋፊ መድረኽ ተሰጊሩ’ዩ ይብል:: ሰራዊት ኢትዮጵያ: ዳግም ይዋጋእ ኣሎ:: ሞራል ሰራዊት ከኣ ኣብ ምድልዳል ይርከብ:: ኣብ ልዕሊ ጸላኢ ክንዕወት ኢና ዝብል ስምዒት ክብ ይብል ኣሎ:: ከም ደምዳማዊ ገምጋም ከኣ “ነዚ ዝተገልጸ ምዕባለ: ኣብ ፖለቲካውን ወተሃደራውን ትርጉሙ: ኣገዳሲ ተራ ዝተጻወተ: እቲ ብሕብረት ሶቭየትን ምብራቕ ጀርመንን ዝተገብረ ቁልጡፍን ሰፊሕን ሓገዝ ብምዃኑ: ብመሪሕነት ኢትዮጵያን ብመንግስቱ ክብ ዝበለ ክብሪ ተዋሂብዎ ኢዩ::“

እዚ ብዲፕሎማሰኛታት ምብራቕ ጀርመን ዝቐረበ ግጉይ ገምጋም ኩነታት ኢትዮጵያ: መሪሕነት ምብራቕ ጀርመን‘ውን ዝተቐበልዎ ይመስል:: እዚ ገምጋም‘ዚ ኣብ ቦትኡ እንዳሃለወ ግን: ገምጋም ናይ „ነጻ“ ዝኾኑ ወገናት (ወተሃደራት ሃገራዊ ህዝባዊ ሰራዊት ምብራቕ ጀርመን): ብዛዕባ ኩነታት ኢትዮጵያ ካብ ምሕታት ኣይተቖጠቡን:: ሓደ ካብዞም ጸብጻባት‘ዚኦም ናይ ወርሒ 3/ 1989: ኣብ ኣዝዩ ክውንነት ዝረገጸ መግለጺ ብዛዕባ‘ቲ ኩነታት ኣስፊሩ ይርከብ:: ኣብቲ መግለጺ ኣብ ወተሃደራዊ ሜዳይ „ጃላነት“ ከምዘሎን: እዚ ሕቶ ብሄራት ኣብ ኢትዮጵያ ብወተሃደራዊ መገዲ ጥራይ ጌርካ ክትፈትሖ ምፍታን ተስፋ ዘይብሉ ኣገባብ ከምዝኾነ ይገልጽ::

በቲ ዝተዋህበ ወተሃደራዊ ሓገዛት: ሓድሽ ወተሃደራዊ መጥቃዕታት ኣብ ሰሜን ኣኽኢሉ ይኸውን: ክብል ኢቲ ጸብጻብ ገሊጹ:: እዞም መጥቃዕትታት‘ዚኦም ግን: ብጥልመት ምኽንያት እቶም መደባት ስለዝተቓልዑ: ከምዝፈሸሉ: እቲ ጸብጻብ ብተወሳኺ ኣስፊርዎ ይርከብ:: ኣብ ኣውራጃ ትግራይ ጥራይ ኢዩ: ቁሩብ ዓወታት ተመዝጊቡ ክበሃል ይከኣል:: ምኽንያቱ ኣብኡ ህ.ወ.ሓ.ት. ኣብ ቅድሚ ኣዝዩ ገዚፍ ሓይሊ ኢትዮጵያ: ከትክሉ ስለዘይከኣሉ: ናብ‘ቲ ብቐሊሉ ዘይእቶ ጎቦታት ዝበዝሖ ከባቢ ብምንስሓቦም ኢዩ:: እቲ ብወገን ኢትዮጵያ ዝበሃል ዘሎ: ማለት ኣብዚ ዓበይቲ ዓወታት ኣመዝጊብና ዝበሃል: ነብስኻ ምዕሻው ኢዩ.: ምኽንያቱ: ህ.ወ.ሓ.ት. ኣብ ወርሒ 3/ ወርሒ 4 1989 ብሃንደበት ጸረ-መጥቃዕቲ ብምፍናዎም ኢዩ::
እቲ ጥቕሲ ብዝርዝር ከምዚ ይብል:- „ ሓደ 25000 ወተሃደራት ዝሓቖፈ ኣጥቃዒ ጉጅለ ህ.ወ.ሓ.ት.: ከይተፈልጠ ዝጸንሐ ነይሩ:: እዚ ጉጅለ’ዚ ሓደ ጨሪሱ በርቃዊ ዝኾነ መጥቃዕቲ ኣንጻር ሰራዊት ኢትዮጵያ ከምዝፈነወ ይንገር:: ከምሳዕቤን ከኣ: ሰራዊት ኢትዮጵያ: ብዘይተወደበ ኣገባብ ከንሳሕብን: ሓደ ዕብይ ዝበለ ክፋል ናይ ኮር 604: ኣብቲ ዳርጋ ፍርሒ ዝተሓወሶ ህድማ: ተደምሲሱ ኢዩ:: ምድምሳስ ናይ’ዚ 3ይ ቀንዲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ትግራይ ከኣ: እቲ ህ.ወ.ሓ.ት. ካብ ህዝቢ ትግራይ ዝረኽቦ ደገፍን ዋሕዚ ሓደሽቲ ተሰለፍትን እንዳበዝሐ ከይዱ:: እቲ ግጭት ከኣ ዳርጋ መልክዕ ህዝባዊ ኲናት ኣንጻር ዕብለላ ኣምሓሩ ሒዙ ክበሃል ይከኣል:: ካብዚ ዝተላዕለ: መሪሕነት ኢትዮጵያ: ነቶም ዝተረፉ ኣሃዱታት ሰራዊት ካብ ፍጹም ምድምሳስ ከድሕኖም ብማለት: ካብ ትግራይ ከንሳሕቦም ተገዲዱ:: ነታ ኣውራጃዊት ዋና ከተማ መቐለ’ውን ራሕሪሒሞ ኢዮም:: „በዚ ከኣ እቲ ምሉእ ኣውራጃ ትግራይ: ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ህ.ወ.ሓ.ት. ኣትዩ ማለት’ዩ::“

…ብሓፈሽኡ ኩነታት ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ሕማቕ ከምዘሎ ይግለጽ:: እቲ ዝሰፍሐ ክፋል ናይቲ ሰራዊት: ነቲ ወተሃደራዊ ዕላማታት ናይቲ ስርዓት ኣይኣምነሉን ስለዝኾነ: ህይወቱ ንዘይኣምነሉ ዕላማታት ክህብ ቁሩብ ኣይኮነን:: ኣብ ሞንጎ’ቶም ጀነራላታትን ላዕለዎት መኮንናትን ከይተረፈ: ዓወት-ኣልቦ ዝኾነ ኲናታት: ተስፋ ከቑሩጾም ጀሚሩ ኢዩ:: እቶም ኲናት ክቕጽል ዝደልይዎ ወገነት ከኣ ንውልቃዊ ቁጠባዊ ረብሕኦም ድኣ’ምበር: እቲ ወተሃደራዊ ዕላማታት መንግስቱ ሃ/ማርያም ኣገዲስዎም ኣይኮነን:: (…)

እቲ ወተሃደራዊ ተበግሶ: ኣብ ጎኒ ሓይልታት መንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዘየሎ ይንገር ኣሎ:: ሰራዊት ኢትዮጵያ: ንሰፊሕን: ዓሚቕን: ዕዉትን መጥቃዕቲ ንምክያድ ዓቕሚ ከምዘይብሎም ይንገር:: (…) መንግስቱ: ኣብቲ ወተሃደራዊ ፍታሕ ብምእማን: ናብቲ ቅድሚ ምትሓዝ ኣፍዓበት ዝነበረ ኩነታት ንምምላስ ድልየት ከምዘለዎን ይሰርሓሉ ከምዘሎን ይንገር:: ነዚ ካብ ክውንነት ዝረሓቐ ሓሳብ’ዚ ግን ዋላ እቲ መሪሕነት በጠቓላሊ እንተተሰከሞ: ኣብቲ ፖለቲካዊ ቤ.ጽ. ከይተረፈ ዕቃበታትን ተቓውሞታትን ይስምዑ ከምዘለዉ ይግለጽ:: እቲ ቀንዲ ነቲ ኩነታት ኣብ ኣስጋእን ሓደገኛን ኩነታት ኣውዲቕዎ ዘሎ ከኣ እዚ ብወተሃደራዊ መገዲ ነቲ ሽግር ምፍታሕ ዝብል ኣተሓሕዛ ክም ዝኾነ ይግለጽ::

Witness of the most unique & fabulous...

Interview with President Isaias Afwerki: “No...

Eritrean Delegation Statement UNHRC 68th EXCOM...

Women Forum held in Manchester UK

Asmara’s Art Deco Buildings and the World...

STATEMENT BY H.E. MR. OSMAN SALEH, MINISTER OF...