September 30, 2013

ካብ ሰነዳት ታሪኽ

ካብ ሰነዳት ታሪኽ

ካብ ሰነዳት ታሪኽሃብትኣብ ጽገ – –
ኩነተ-ረብሓ ናይቶም ተዋሳእቲ
ንጥፈታት ምብ/ጀርመን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ: ምስ ካልኦት ፖለቲካዊ ተዋሳእቲ ብምርድዳእን ምውህሃድን ይትግበር ከምዝነበረ ይፍለጥ:: ስለዚ: ነቲ ንጥፈታት ምብ/ጀርመን ብዘዕግብ መገዲ ክግምገም እንተኾይኑ: ብዛዕባቶም ካልኦት ተዋሳእትን ረብሕኦምን ገምጋም ክካየድ ኣለዎ::

ሀ) ሕብረት ሶቭየት
ፖሊሲን ረብሓን ሕብረት ሶቭየት ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ካብ 1969/70 ጀሚሩ: ብቀንዱ ኣብ ጥቡቕ ዝምድና ምስ ሶማልያ ዘተኮረ ኢዩ ነይሩ:: ኣብ ሶማልያ: ብ1969 ንስርዓት ሲያድ ባረ ኣብ ስልጣን ዘመጽአ ወተሃደራዊ ዕልዋ ተኻይዱ:: ስያድ ባረ: ኣብ ሰራዊትን ፖሊስን ተሞርኪሱ: ማሕበርነታዊ ስርዓት ከቕውም ፈቲኑ:: ጸኒሑ ከኣ ምስ ማሕበርነታውያን ሃገራት ዝምድናታት ብምምስራት: ኣብ መስርሕ ከኣ ሶማልያዊት ወደብ በርበራ: ኣብ ህንዳዊ ውቅያኖስ ዝርከብ ሓይሊ ባሕሪ ሕብረት ሶቭየት ክጥቀመላ ኣፍቂዱ:: እዚ ደጋፊ ሕብረት ሶቭየት ዝኾነ ፖሊሲ ሶማልያ: በቶም ኣብ ሕብረት ሶቭየት ዝሰልጠኑ ሓለፍቲ ሰራዊት ይረጋገጽ ነይሩ::

ባረ ግን: ሽሕ’ኳ ብቓል ኣብ ማሕበርነት ከምዝኣምን ይገልጽ እንተነበረ: ብመሰረቱ ግን ሃገራዊ መስመሩ ኣይገደፈን:: ማለት ብኤውሮጳዊ መግዛእቲ ዝተፈናጨለት ሶማልያ: ዳግማይ ኣብ ምሕባር ዝዓለመ ኢዩ ነይሩ:: ብግብሪ ክርአ ከሎ: ሶማልያ ኣብ ልዕሊ ግዝእቲ ፈረንሳ ዝኾነት ጂቡቲ: ኢትዮጵያዊት ዞባ ኦጋዴን: ገለ ክፋል ከንያ: ጥሙሕ ብምምዕባል: ነዘን ቦታታት’ዚአን ንምጉባጥ ይሰርሓሉ ነይሩ:: (….)

እዚ ኩነታት’ዚኣ ንሕብረት ሶቭየት ኣብ ወጥሪ የእትይዋ:: ሕብረት ሶቭየት: በቲ ሓደ ወገን: ሲያድ ባረ ኣብ ፖሊሲ ጉዳያት ወጻኢኡ ኣብ ዕንደራታት ብሰንኪ ምእታዉ: ኣብ ሶማልያ ዝጸንሓ ረብሓ ከተጥፍእ ኣይደለየትን:: በቲ ሓደ ወገን ከኣ: እቲ ምስ ኢትዮጵያ ከተማዕብሎ ዝጀመረት ኣወንታዊ ዝምድናታት ከቋርጽ ኣይደለየቶን::

ስለዚ: ሶማልያን ኢትዮጵያን ከተላዝበንን ከተታዓርቐንን ጽዒራ:: ኣብዚ ጉዳይ ዶብ ኢትዮ-ሶማልያ: ነቲ ኣብ ወርሒ 6 ክሳብ 8: 1977 ዝነበረ መርገጺ ሕብረት ሶቭየት ዝገልጹ 4 ኣገድስቲ ተርእዮታት እዞም ዝስዕቡ ነይሮም:-

1. ዘተን ንምርኽኻብ ዝዓለመ ጽዑቕ ጻዕሪ
2. ሶማልያ ናብቲ „ክዉን ማሕበርነታዊ ኣንፈት“ ንምምላስ ምጽዓር
3. ንሶማልያ ዛጊት ንኦጋዴን ጎቢጣ ከላ ብቐጻሊ ወተሃደራዊ ደገፍ
እንዳሃቡ: „ጥንቁቕ“ ዝኾነ ደገፍ ንኢትዮጵያ ምቕጻል:
4. ጉዳይ „ሕቶ ኤርትራ“ ዓፊንካ ምሓዙ

እታ „ላንድስሁት“ ትበሃል ዝተጨውየት ነፋሪት: መንግስቲ ሶማልያ: ክትህጀም ፍቓድ ምስሃበ: ሶማልያ ማሕበርነታዊ ኣንፈት ከምዘይብላ ስለዘርኣየት: ሕብረት ሶቭያት: ቆላሕትኣ ናብ ኢትዮጵያ ገጹ ዘቢሉ:: ካብኡ: ንንየው ከኣ ምርግጋእ ኢትዮጵያ ቀዳምነት ስለዝተዋህቦ. ብዘይካ ቀጥታዊ ንዋታዊ ሓገዝ: ዲፕሎማሲ’ውን ተራ ክጻወት ጀሚሩ::

ቀቅድሚ’ዚ ሶቭያታዊ ፖሊሲ’ዚ ግን: ምብራቕ ጀርመን: ኣብ ክልተ መዳያት ኣገዳሲ ተራ ተጻዊታ ኢያ:: ብቐዳምነት: ንወተሃደራዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ኣንጻር ሶማልያ ኣብ ዝነበሮ ፖሊሲ ከይወድቕ: ሕብረት ሶቭየት ዛጊት ኣብ ጎድኒ ኢትዮጵያ ብጋህዲ ደው ክትብል ብዘይምውሳና: ንሕብረት ሶቭየት ብምውካል ምሕጋዛ ይጥቀስ:: ካልኣይ ከኣ: ንኢትዮጵያ ምድጋፍ ዝብል ወሳኔ ምስ ተገብረ ከኣ: ኣብ ሰሜን (ኣብ ኤርትራ) ኣብ ዝነበረ ግጭት: በቲ ድፕሎማስያዊ ንጥፈታት ምብራቕ ጀርመን ዝነበረ ተኽእሎታት: ንስርዓት ኢትዮጵያ ምድጋፋ ዝጥቀስ ኢዩ::

ዕላማታት ናይ’ዞም ፖሊሲታት’ዚኦም: „ብዘይሕብእብእ“ ኣብቶም ዲፕሎማስያዊ ሰነዳት ተመዝጊቦም ይርከቡ:: ናይቶም ቀዳሞት መድረኻት ምእታው ጣልቃታት ሕብረት ሶቭያት ዝገልጹ ሰነዳት’ኳ: እንተዘየለዉ: ናይ’ቲ ካልኣይ መድረኽ ግን: ብመሰረት ጸብጻብ ናይ’ቲ ኣምባሳደር ራቶኖቭ ዝገበሮ ቃለ-መሕትት: ብንጹር ክዝርዘር ይኽእል:: እቲ እሱ ብዛዕባ’ቲ ወተሃደራዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ኣብ ግጭት ምስ ሶማልያ: ብኸምዚ ይገልጾ:- ሶማላውያን በቲ ካብ ሕብረት ሶቭያት ዛጊት ተዋሂብዎም ዝነበረ ከበድቲ መዳፍዕን ታንክታትን: ንኢትዮጵያ ጸብለል ምበልዋ:: ብተወሳኺ: ኢትዮጵያ ትውንኖም ታንክታት መዳፍዕን ክጽገንሉ ዝኽእሉ ጋራጃት ስለዘይነበርዋ: ብዙሓት ታንክታታ ሰኣን ጽገና: ዓዲ ዝወዓላ ነይረነኣ:: እዞም ጸገማት’ዚኦም ግን ብዓይኒ ሕብረት ሶቭየት: ብቐሊሉ ዝፍታሑ ኢዮም: ኩባን ምብራቕ ጀርመን ከምዝኣትዋ ጌርካ ወተሃደራዊ ሓገዛተን ምግባር ኢዩ::

ነቲ ኣብ ሰሜን ዝነበረ ኩነታት’ውን ብተመሳሳሊ ይብል ራቶኖቭ „ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ: ንኢትዮጵያ ትንፋስ ክትረኽበሉ ትኽእል ዕድል ፈጢርካ: ኩሉ ኣንፈታ ኣብ ግምባር ምብራቕ ጥራይ ከምዘተኮር ምፍታን ኢዩ::“ ኣብዚ: ግን ክልተ ቀለልቲ ጸገማት ነይሮም:: ፈለማ: (….) መሪሕነት ኢትዮጵያ: ንህዝቢ ኤርትራ: መሰል ርእሰ-ምሕደራ ኣብ ዝጸንሑ ዶባቱ ከፍቀደሉ ቁሩብ ኣይነብረን:: መሪሕነት ኢትዮጵያ ኣብዚ መርገጺ ቀጺሉ ከኣ: ናይ ዘተ ባይታ ክንጸፍ ኣይክእልን ኢዩ:: ስለዚ: ሕብረት ሶቭየት: ሓደስ ግዜ ንምኽሳብ ዕድል ዝህብ ደኣ ይኹን’ምበር: እዚ ፈተነ’ዚ: ከምዝፈሽል’ዚ ዝግምትዎ ዝነበሩ ይመስሉ:: ካልኣይ: ከኣ ሓደ „ተክኒካዊ“ ጸገም ነይሩ:: „ ሕብረት ሶቭየት: ምስ ምንቅስቓሳት ኤርትራ ዋላ ሓደ ዓይነት ርክብ ኣይጸንሖን::“ ይብል ኣብ ሓደ ሰነድ:: „ ካብ ንምብራቕ ጀርመን: ንዓና ስለዝኸብድ: ምብራቕ ጀርመን እንተድኣ ምስ ሓይልታት ኤርትራ ክትሰርሕን: ከተራኻኽብን እንተኺኢላ ዝሙገስ ኢዩ::“

ኣብ ትንተና ሕብረት ሶቭየት: ነቲ ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ኩነታት: ንመጻኢ ምዕባለታት ዝነበረ ግምታት: ዝተጻወቶ ኣገዳሲ ተራ ነይርዎ:: ሓደ ኡልያኖቭስኪ ዝተባህለ ኣይድዮሎጂስት ናይቲ ሰልፊ: ናብቲ ድሕሪ „ናጽነት“ ኤርትራ ዝፍጠር ሰናርዮ ኣመልኪቱ: እዚ ዝስዕብ ጺሒፉ: „ሓደ ዓረባዊ ባሕሪ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ስዑዲ ዓረብ: መራኽብ ሓይሊ ባሕሪ ኣመሪካ ናብ ምጽዋዕ ከስዕብ ማለት ኢዩ:: ስለዚ ሓራ ኤርትራ ማለት: ወድቀት ሰውራዊት ኢትዮጵያ: ከምሳዕቤኑ ከኣ ሶማልያ: ህ.ደ.ረ. የመን ማለት ኢዩ:: እዚ ኣብ ኩነታት ህንዳዊ ውቅያኖስ ጽልዋ ኣለዎ:: እዚ ኸኣ ንኣህጉራዊ ደርቢ ሸቃሎ: ንሰውራዊ ምንቅስቓሳት: ንህዝቢ ኤርትራ ንባዕሉ: ምቹእ ኣይኮነን::“

ለ) ሊብያ

ብዘይካ ምስ ሕብረት ሶቭያት ምትሕብባር: ብዙሕ ዘይተጸንዐ ኣገዳሲ ምትሕብባር ኣብ ሞንጎ ሊብያን ምብራቕ ጀርመንን ነይሩ::

ረብሓ ሊብያ ኣብዘን ዝስዕባ ሰለስተ ነጥብታት ክጠቓለላ ይኽእላ:-
1. ሊብያ: ብምኽንያት ናይቲ ኣብ ፈለማ ሰብዓታት ብናህሪ ዋጋታት ነዳዲ:
ሓንቲ ካብተን ዝሃብተማ ኣፍራይት ነዳዲ ብምዃና: ዘይተኣደነ ሃብቲ ባጤራ ወጻኢ ኣዋህሊላ ኢያ:: እዚ ሃብቲ’ዚ ንውሽጣዊ ልምዓት ጥራይ ዘይኮነ: ንልምዓታዊ ፕሮጀክት ኣብ ካልኦት ሃገራት ክትጥቀመሉ ጀሚራ::
2. ኣብ መሪሕነት ናይ’ዚ ስርዓት’ዚ ኸኣ ናይ ጸጋም ሃገራዊ ኣተሓሳስባ
ዘለዎም ወተሃደራት ብምንባሮም: ኣንጻር „ዓረባዊ ምድሕርሓር“:
„ሃጸይነት“: „ጽዮናውነት“ ዝኾነ መርገጺ ነይርዎም:: (….)
3. እዞም ወተሃደራት’ዚኦም: ኣብ ልምዓታዊ ፖሊሲኦም: ብመሰረቱ
ዘመናውያን ኢዮም ነይሮም:: እዚ ማለት ከኣ ጸገማት ኣብ ምፍታሕ:
ርትዓዊ: ኣድማዕቲን ኣዝዮም ልዑል ተክኖሎጂያዊ ምዕባለ ዝጠልቡ
ፍትሓት ይድግፉ ነይሮም::

ስለዚ ምስ ምብራቕ ጀርመን: ዝግበር ምትሕብባር: ንክልቲአን ወገናት ዝጠቅም ኢዩ ነይሩ:: ምብራቕ ጀርመን: ዱልዱል ዝኾነ ኢንዱስትርያዊ ሰረት ክነብራ ከሎ: ከቢድ ሸርፊ ወጻኢ ግን ትውንን ኣይነበረትን:: በንጻሩ ሊብያ ከኣ ዋላ ሓደ ኢንዱስትርያዊ ሰረት ዘይነበራ: ብከቢድ ሸርፊ ወጻኢ ግን ኣዝያ ሃብታም ነይራ:: ብተወሳኺ: ከኣ ብዛዕባ ጸላኢ ሓደ ዓይነት ኣረኣእያ ነይርወን:: ክልቲአን ኣንጻር „ዓረባዊ ምድሕርሓር“: „ሃጸይነት“: „ጽዮንነት“ ኔረን:: ኣብ ከባቢ ሃገራት ዓረብ ዝነበረን ገምጋም ከኣ ተመሳሳሊ ነይሩ:: ኣብ ደገፍ „ግንባር ጽንዓት“ ሓደ ኣረኣእያ: ስለዝነበረን: ብዛዕባ ወተሃደራዊ ስርዓት ኢትዮጵያ: ኣወንታዊ ገምጋም ነይርወን::

ካብዚ ዝተላዕለ: ኣብ ሓጋይ 1977: ኣብ ሞንጎ ምብ/ጀርመንን ሊብያን እዚ ዝስዕብ ትሕዝቶ ዘለዎ ውዕል ከቲመን:- „ካብ ቁጠባውን: ኢንዱስትርያውን: ሳይንስ-ተክኒካዊን ፊናንስያውን ዘሎ ተኽእሎታት ተበጊሰን: ክሊቲአን መሻርኽቲ ውዕል: ንዝተሓርያ ሃገራት ሳልሳይ ዓለም: ብሓባር ንልምዓተን ክሰርሓ ወሲነን:: (…..) እቲ ቁጠባውን ኢንዱስትርያውን ምትሕግጋዝ ኣብ ዝተሓርያ ሃገራት ሳልሳይ ዓለም: ብወገን ምብ/ ጀርመን ከምዚ ይመስል ነይሩ:-
ቀረብ ምሉእ ፋብሪካታትን መሳርሕታትን: ካልኦት ሃለኽቲ ነገራት ዘጠቓለሉ ንብረታትን ናብ’ዘን ሃገራት
ዳህሳስን: ኩዕታን: መፍረን: ምምስራሕን ጥረ ነገራትን መፍረ ፍርቂ መስርሑ ዝወደአ ምህርቲ ኣብዘን ሃገራት’ዚአን
ንመደባት ወፍሪ ዝሕግዙ: ምድላው ተክኒካውን ቁጠባውን መጽናዕትታት:
ምልኣኽ ኪኢላታት: ብሕልፊ ምስቶም ናብዘን ሃገራት’ዚአን ዝቕረቡ መሳርሕታትን ሓገዛትን ምብ/ጀርመን ኣተሓሒዝካ

ህዝባዊ ማሕበርነታዊ መንግስቲ ሊብያ: ብወገኑ: ነቲ ናብ ምሩጻት ሃገራት ሳልሳይ ዓለም ዝለኣኽ ንዋትን ኣገልግሎትን ምብ/ጀርመን: ዋግኡ ክትከፍል ቅሩብነታ ትገልጽ:: ምእንትዚ ምስተን ሃገራት ውዕላት ክትፍርምን: ሰነዳት ናይ’ቲ ካብ ምብ/ጀርመን ዝተረከበኦ ንዋትን ኣገልግሎትን ምስ ኣቕረባ: ሊብያ ነቲ ዋጋታት ንምብ/ጀርመን ከምትኸፍል ኣረጋጊጻ:: ከምኡ’ውን ነዚ ዝኸውን LC ምኽፋት ምስዘድሊ’ውን ሊብያ ንዕኡ ዝኸውን ገንዘብ ክትቅርብ ምዃና መደባ ኣረጋጊጻ::

ኣብዚ ውዕላት’ዚ ቀንዲ ኣገዳሲ እቲ ፕሮጀክትታት ኢዩ:: እሱ ኸኣ ብቐንዱ ኣብዘን ዝስዕባ ሃገራት ዝተኮረ ኢዩ ነይሩ: ሲርያ: ኣንጎላ: ሞዛምቢክ: ኢትዮጵያ:: እቶም ናይ ስርያ ፕሮጀክትታት: ብዓይኒ ትርጉምን ዕብየት ክብርን ነቲ ልምዓት ናይታ ሃገር: ክርአ ከሎ: ብቐዳምነት ዝስራዕ ኢዩ:: ከም ኣብነት: ኣብ መደብ ዝነበሩ ክልተ ፕሮጀክትታት: ሓደ ኣስታት 725 ሚሊዮን ዶላር ኣመሪካ ዝዋግኡ ብሉጽ ዝኾነ መታል (steel) ዘፍሪ ኢንዱስትሪ ምትካል: ካልኣይ: ወፍሪ 44 ሚልዮን ዶላር ኣመሪካ ብምግባር: ሓደ ሰመንት ኢንዲስትሪ ምህናጽ ኢዩ:: ብተወሳኺ: ካብቲ ቀንዲ መለለዪ: ንወጻኢ ዝልኣኽ ኢንዱስትርያዊ ምህርቲ ምብ/ጀርመን: መኻይን ጽዕነት ከም W-50 ዝኣመሰላ: ኮምባይን ሃርቨስተርስ: ትራክተራት ብዕድጊ ክወሃባ ኣብቲ መደብ ነይሩ:: ፕሮጀክትታት ኢትዮጵያ ከኣ ብካልኣይ ደረጃ ተሰሪዖም ነይሮም:: ገለ ካብቶም ዝተሰርሓሎምን ዝተተግብሩን ፕሮጀክትታት ምህናጽ ወደብ ዓሰብ: ምትካል ፋብሪካ ሰመንት: ፋብሪካ ማእለማ ጡጥ: ፋብሪካ ዘይቲ ይጥቀሳ:: እዚ ውዕል’ዚ ክታም ክንበረሉ ኣብ ዝኽእል ደረጃ ተዳልዩ ነይሩ:: ብዘይ’ዚ ከኣ: ብዛዕባ ኣስታት 200 ሚልዮን ስዊስ ፍራንክ ዝበጽሕ ክፍሊት ሊብያ ንምብ/ጀርመን: ስምምዕ ተበጺሑ ነይሩ::

ድሕሪ’ዚ ግን ሓደ ፍጻሜ: ብሃንደበት ንኹሉ ቀያይርዎ:: እሱ ኸኣ እቶም ተዛተይቲ ምብ/ጀርመን ዝነበሩ ቨርነር ላምበርስን ፓውል ማርኮቭስኪን በዘጋጠሞም ሓደጋ ሀሊኮፕተር ሞይቶም::

እቲ ኣብዚ ዝነበረ ኩነታት ረብሓታት ኣብ ግምት ክኣቱ ከሎ: እዚ ሓደጋ’ዚ: ቀሊል ዘጋጠመ ሓደጋ ሀሊኮፕተር ጥራይ ኢዩ ኢልካ ትጠራጠር:: በቲ ካልእ ኣንጻር ከኣ: ኮነ ኢልካ ዝተፈጸመ: ሓደጋ’ዩ ማለት ቅትለት’ዩ ኢልካ ክትዛረብ ከኣ: ጭብጥታት ወይ ዕቱብ ምልክታት የለዉን::

እዚ ኸኣ በጠቓላሊ ኣብቲ ጉዳይ ዓቢ ናይ ሕቶ ምልክት ኣሎ::

ኣገዳሲ ኮይኑ ዝርከብ: እቲ ፕሮጀክት ኢዩ:: እዚ ኸኣ ምብ/ ጀርመን ከም ተዋሳኢት: ወካሊት ረብሓ ሕብረት ሶቭየት’ኳ እንተኾነት: ናይ „ገዛእ ርእሳ“ ሽርክነታት’ውን ምስ ካልኦት ሃገራት ትፍጽም ከምዝነበረት ኢዩ:: እዚ ኸኣ ናይ ግድን ደገፍ ን„ግስጋሰን ማሕበርነትን“ ማለት ከምዘይነበረ: እቲ ነቲ ብምንግስቱ ሃይለማርያም ዝምራሕ ወተሃደራዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተገብረ ቅብጥሮትን ሕንቃቐን የርእየካ::

ሐ) ግላዊ ረብሓ ምብ/ጀርመን

ከምቲ ፖሊሲ ምብ/ጀርመን ኣብ ልዕሊ ኣፍሪቃ ካብ ሃገራዊ ረብሓኣን ካብቲ ምውህሃድ ምስ’ቲ ብሕብረት ሶቭየት ዝምራሕ ኪዳን ሓይሊን ጥራይ’ዩ ዝብገስ ነይሩ ክበሃል ኣይከኣልን:: ስለዚ „ሃገራዊ ግላዊ ረብሓኣ“ ኣብ’ቲ ኣብ ልዕሊ ኣፍሪቃ ዝነበራ ፖሊሲ እንታይ ይመስል ነይሩ: ዝበሃል ሕቶ ቅቡል’ዩ:: ንኣብነት: እቲ ኣብ 1977 ኣብ ምብ/ኣፍሪቃ ዘርኣየቶ ንጡፍ ተዋሳእነት: ፍሉይ ረብሓ ስለዝነበራ ኢዩ:: እዚ ኸኣ ቀጥታዊ ውጽኢት ናይ’ቲ ኣብ ፈለማ ሰብዓታት ዝነበረ ቁጠባዊ ረብሓ ምብ/ጀርመን: ኢዩ::

(…..) እቲ ቁጠባዊ ኩነታት ምብ/ጀርመን ኣብ ፈለማ ሰብዓታት ከምዚ ዝስዕብ ክጠቓለለ ይኽእል:-
1. መሪሕነት ሰልፊን መንግስትን ምብ/ጀርመን: ቁጠባውን ማሕበራውን ፖሊሲ ሓደ ዘይፈላለይ ኣካል ገይሩ ከምዝወስዶ: (…..) ከምኡ ስለዝነበረ: ብዙሕ ጽላታት ብድጎማ ይኸይድ ምንባሩ
2. ኣብቲ ኣህጉራዊ ዕዳጋ ዋጋታት ጥረ ነገራት ብፍላይ ነዳዲ: ብምንሃሩን ብፍላይ ከኣ ኣብ 2ይ ክፋል ሰብዓታት ኣብ ልዕሊ ምብ/ጀርመን ከቢድ ሃስያ ስለዝነበሮ ኢዩ:: ኣብዚ ክፍለጥ ዝነበሮ: ቀንዲ እታው ነዳዲ ምብ/ጀርመን ተቕርብ ዝነበረት ሕብረት ሶቭየት: ብምንባራ: ዋጋታት ከምቲ ህሉው ዋጋታት ኣብ ኣህጉራዊ ዕዳጋ ኣይነበረን:: እንታይ ደኣ: ካብቶም ናይ ዝሓለፉ 5 ዓመታት ዝነበሩ ዋጋታት ገምጋም ኢያ ተኽፍል ነይራ:: እዚ ግን ነተን ዓማዊላ ሃገራት ምብ/ኤውሮጳ ካብ ክቡር ዋጋታት ነዳዲ ምኽፋል ኣየድሓነንን:: (….)
3. ምብ/ጀርመን ኣብቲ ምስ ምዕራባውያን ሃገራት ዝነበረ ተክኖሎጂያዊ ውድድር ካብ ዓመት ንዓመት እንዳድሓረት ትኸይድ ነይራ:: እዚ ክስተታት’ዚ ኣብ 1977 ክርአ ጀሚሩ:: (….)
4. ነዚ እንዳዓበየ ዝኸደ ፊናንስያዊ ሃጓፋት ንምምላእ: ካብ ምዕራባውያን ሃገራት እንዳተለቀሐት ክትሽፍኖ ጀሚራ:: ኣብ 1970 ዝነበረ ዕድኣ ካብ 2 ቢልዮን ማርክ ምዕ/ጀርመን ክሳብ 1975 ናብ 11 ቢልዮን: ክሳብ 1980 ከኣ ናብ 25 ቢሊዮን ደይቡ::

መሪሕነት መንግስትን ሰልፊን ምብ/ጀርመን: ነዚ ሽግራት’ዚ ንምግጣም ፖሊሲ „ሰገን“ ክኽተል መሪጹ:: ብመሰረቱ: ዝነበረ ኩነታት ከይተቐየረ ከም ቀደሙ ክቕጽል መዲቡ:: ሆነከር ብዛዕባ ቁጠባዊ ፖሊሲ ክምድር ከሎ: „ዋላ ሓንቲ ነገር’ውን ንቕይሮ የብልናን ኢሉ::….“:: ማዕረማዕረ’ዚ ግን: ሰላሕታዊ ዝኾነ ብሕቡእ መገዲ: እቲ ፖሊሲ: ቁጠባ ኣብ ቅድሚት ብምስራዕ ክስርሓሉ ጀሚሩ:: ኣብ ገለ ጽላታት ሓያል ባጤራታት ከምዝጎድል እንዳተገብረ: ኣብ ካልእ ከኣ ከምዝውህለል ይግበር ነይሩ::

ኣብዚ መደብ’ዚ እታውን ሃልኪ ቡን ንምንካይን ዝወጸ ፈተነ: ዝተጻወቶ ተራ ኣቃሊልካ ዝርአ ኣይነበረን:: እዚ ኸኣ: ነቲ ፖሊሲ ምብ/ጀርመን ኣብ ልዕሊ’ተን ቡን ንወጻኢ ዝልእካ ሃገራት ኣፍሪቃ: ብፍላይ ንኢትዮጵያ ከቢድ ሳዕቤን ነይርዎ::

ምብ/ጀርመን: ነቲ ሃልኪ ቡን ንምቕያር ዝወሰደቶ ስጉምትታት: ከም’ዚስዕብ ክጠቓለል ይኽእል:-
ፈለማ: ነቲ ብ“ኮስታ“ ዝጽዋዕ ቡን: ብዘይቅድመ ሓበሬታ ካብ ዕዳጋ ተሳሒቡ:: እሱ ኸኣ በቲ „ሞና“ ዝበሃል ዓይነት ቡን ከምዝትካእን: 60% ናይቲ ዝሃልኽ ክሽፍንን ተገይሩ:: እዚ ዓይነት ቡን’ዚ 80.- ማርክ ንኪሎ ይሽየጥ ነይሩ:: ካልኣይ: እቲ ብ „ሮንዶ“ ዝበሃል ቡን ከኣ: ንኪሎ 70.- ማርክ ኮይኑ ዋግኡ: 15% ናይ’ቲ ሃልኪ ክሽፍን ተባሂሉ:: ሳልሳይ: እቲ ብ „ሞካ ፊክስ“ ዝፍለጥ ቡን ከኣ: ብ 70.- ማርክ ንኪሎ ዝሽየጥ ኮይኑ: 5% ናይ’ቲ ሃልኪ ክሽፍን ተወጢኑ:: ራብዓይ: ከኣ ሓደ ብ „ሕውስዋስ“ ዝፍለጥ ቡን: ብ 48.- ማርክ ዝሽየጥ ኮይኑ: 20% ናይ’ቲ ሃልኪ ክሽፍን ተባሂሉ::

እዚ ኸኣ ዋጋ ቡን ኣዝዩ ከምዝንሃረ የንጸባርቕ:: ንሓደ ኪሎ ካብ’ቲ ብሉጽ ወይ ማእከላይ ዓይነት ቡን ንምግዛእ: እቲ ተጠቃሚ ህዝቢ ክቡር ዋጋ ክኸፍል ተገዲዱ ማለት ኢዩ:: ሓደ ኪሎ „ኮስታ“ ቀደም 60.- ማርክ „ጥራይ“ ነይሩ ዋግኡ:: ሓደ ኪሎ „ሞና“ ቡን ግን 80.- ማርክ ቀጺሉ:: ሓደ ኪሎ „ሮንዶ“ ወይ ከኣ „ሞካ ፊክስ“ ከኣ ብ 70.- ቀጺሉ:: እዚ ማለት ከኣ: ህዝቢ ነቲ ብሉጽ ዓይነት ቡን ካብ 10.- ክሳብ 20.- ማርክ ዝያዳ ክኸፍለሉ ጀሚሩ:: ብተወሳኺ ናይቲ ሕስር ዝበለ ቡን: ዓይነቱ ዝያዳ እንዳተበላሸወ ከይዱ:: ንኣብነት እቲ „ሕውስዋስ“ ዝበሃል ዓይነት ቡን: 51% ቡን ክኸውን ከሎ: 49% ስገም ዝተሓወሶ ኢዩ::

እቲ ከም መተካእታ ዝርአ ዓይነት ቡን ፍርቁ: ስገም ምዃኑ: እቲ ሓቂ ንህዝቢ ኣይተነግሮን:: በንጻሩ: ነቲ መቐረት ቡን: ዝያዳ ዘጥዕም ቀመማት ተሓዊስዎሎ እንዳተባህለ ይሕበር ነይሩ:: እዚ ነቲ ሓቂ ንምሽፋን ዝውሰድ ዝነበረ ስጉምትታትን: ኣቲ ቡን ሓመድ-ሓመድን ዝጥዕም ምንባሩ: ህዝቢ ኣዝዩ ኣቖጢዕዎን ኣማሪሩን ኢዩ:: ኣብ ሓደ ኣብ ከተማ ካርል ማርክስ ትርከብ ቤት ዕዮ ሸቃሎ: ሃንደበታዊ ስራሕ ደው ብምባል ኣዲሞም ኢዮም:: ብሰንኪ’ዚ ኣስታት 50 ሰባት ብሓይልታት ጸጥታ ናይ’ቲ መንግስቲ ተኣሲሮም ይበሃል::

ኪኢላታት ቁጠባ ምብ/ጀርመን: ግን እቲ ካብኦም ወጻኢ ዝህብዎ ዝነበሩ ምልክታት: ቡን ብዝጥዕም ውሑድ ዋጋ ከምዝገዝእዎ ኢዩ:: ኣብ’ዚ ጻዕሪ’ዚ ከኣ ምስተን ሓደሽቲ ካብ መግዛእቲ ፖርቱጋል ሓራ ዝወጻ: ቡን ዘፍርያ ሃገራት ኣብ ኣፍሪቃን ምስ ኢትዮጵያን ርክባቶም ፍሉይ ትርጉም ክረክብ ጀሚሩ:: እዘን ሃገራት’ዚአን ኣገደስቲ ኣፍረይቲ ቡን ኮይነን: ቀንዲ ዕዳጋታት ቡነን ኣብ ምዕራባውያን ሃገራት ኢዩ:: እቶም ካብ 1974 – 1977 ፖለቲካዊ ለውጥታት ብዘንቀልዎ ግን: ምስ’ተን ማሕበርነታውያን ሃገራት መሰረታዊ ዝኾነ „ክፉትነት“ ብምርኣይ: ዝምድናታት ተጀሚሩ::

ኪኢላታት ቁጠባ ምብ/ጀርመን: ኣብ ትሕቲ መሪሕነት ኣለክሳንደር ሻልክ-ጎሎድኮቭስኪ: ነዚ ኩነታት’ዚ: ነቲ ናይ ቡን ዝነበረ ጸገማቶም ከም መፍትሒ ክምዝምዝዎ ፈቲኖም:: ሓደ ካብ ጉንተር ሚታግ ዝመንጨወ ሓበሬታ ከምዘረጋገጾ: ኣብ 1977 እዚ ዝስዕብ ውዕላት ምስ ኣንጎላ: ሞዛምቢክ: ኢትዮጵያን ክፍረሙ ብምኽኣሎም: ብድምር 15000 ቶን ቡን ካብአን እታው ከገብሩ ተሰማሚዖም:: „ብመሰረት ፍሉይ ውዕል ምስ ማሕበርነታዊ ሃገር ኢትዮጵያ: ከኣ ን1978: 10 000 ቶን ቡን ቀረብ ክርከብ ኢዩ:: እቲ ነዚ ጥረ ቡን ዝኸውን ክፍሊት ከኣ ኣቑሑት ምብ/ጀርመን ናብ’ታ ሃገር ብምልኣኽ ክኸውን ኢዩ:: እቲ ክልኣኽ ዝበሃል ዘሎ ኣቑሑት ብፍላይ: እቲ ኣብተን ማሕበርነታውያን ዘይኮና ሃገራት ዕዳጋ ዝሰኣነ ኢዩ:: (ንኣብነት: መኪና ጽዕነት W 50). ትግባረ ናይ’ዚ እታውን ወጻእን ውዕላትን ከኣ: ነቲ ጾር ሚዛን ምጣነ ሸርፊ ከፍኩሶ ኢዩ::“

እቲ ንትግባረ ናይ’ዚ ውዕላት’ዚ ዝተሃንደሰ „ቅዲ ንግዲ“: ብቐሊሉ ኣብ ለውጢ ኣቑሑት ዝዓለመ ኢዩ:: ንኣብነት: ምብ/ጀርመን ኣስታ 70 000 ብረታት ምስ ጠያይቱን: ንኣጋር ሰራዊት ዝኸውን መሳርሕታት ከም 500 መኪና ጽዕነት: ክትህብ ከላ: ኢትዮጵያ ከኣ: ኩሉ’ቲ ኣብ መኽዘናት ወደብ ዓሰብ ዝነበረ ብድምር 10 000 ቶን ቡን ቀሪባ:: እዚ ኸኣ ሓደ ርብዒ ናይ ምህርቲ ቡን ኢትዮጵያ’ውን ኣይከውንን:: ምብ/ጀርመን ነቲ ዝነበራ ጸገም:
ቡን በዚ ዝተጠቕሰ ኣገባብን ብሕስር ዝበለ ዋጋን ምርካብ ፈቲሓቶ ኢያ:: ብተወሳኺ: ከኣ ኣብ ኣህጉራዊ መዳይ: ዕዳጋታት ዘይረኸቡን ክወዳደሩ ዘይክእሉን ምህርታ ዕዳጋ ምርካቦም ንዓኣ ኣርቢሕዋ ኢዩ:: ወተሃደራዊ ስርዓት ኢትዮጵያ: እቲ ብህጹጽ ኣንጻር መጥቃዕቲ ሶማልያን ውሽጣዊ ተቓውሞን ንምክልኻል ዘድልዮ ዝነበረ ወተሃደራዊ ዕጥቂ ብምርካቡ ጸገሙ ፈቲሑ::

8. ክትዕ ብዛዕባ’ቲ ገምጋም

ኣብ ምብ/ጀርመን: ቅድሚ 1989: ነቲ ክሳብ ሽዑ ኣብ ሃገራት 3ይ ዝነበረ ንጥፈታት ምብ/ጀርመን: ብነቐፌታዊ ዓይኒ ተገምጊሙ ኣይፈልጥን:: ኣብ ምዕ/ጀርመን ግን ነቐፌታዊ ገምጋም ይዛይድ ነይሩ:: እቶም ድሕሪ 1989 ዝተኻየድዱ መጽናዕታት: ሃቀነኦም: ነቲ ዝነበረ ግድል ተጻራሪ ገምጋማት ንምፍታሕ ኢዩ::

President Isaias met and held talks with Crown...

Agreement on Peace, Friendship and Comprehensive...

Meeting of Presidents Isaias Afwerki and Ismail...

President Isaias met and held talks with Crown...

Eritrean Delegation led by Mr. Abdelkadir Hamdan...

الملك سلمان يرعى اتفاقية السلام بين إريتريا...