September 6, 2012

ሶማል… ጠንቂ… ሳዕቤን…ነባሪ ፍታሕ

ሶማል… ጠንቂ… ሳዕቤን…
ነባሪ ፍታሕ

2ይ ክፋል
መግዛእቲ ዝደፈኖ ነታጕ

ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም፡ ጉዳይ መሰል ርእሰ ውሳነ ናይቶም ኣብ ትሕቲ ኤውሮጳዊ መግዛእቲ ዝነበሩ ህዝብታት ኣብ ሕቡራት ሃገራት ክዝረበሉ ምስ ጀመረ፣ ብሪጣንያ፡ ብ24 መስከረም 1948 ነቲ ብሕድሪ ተመሓድሮ ዝነበረት መሬት ኦጋዴን፡ ካብ ሶማል ፈልያ ንኢትዮጵያ ከተረክቦ ምስ ንጉስ ሃይለስላሴ ኣብ ውዲታዊ ስምምዕ ኣተወት። ኣብ 1954 ድማ፡ ምስግጋር ግዝኣት ኦጋዴን ናብ ኢትዮጵያ ብወግዒ ተፈጸመ።

ብሪጣንያዊ ምድረ ሶማል (British Somali Land) ኣብ ሰነ 1960፣ ኢጣልያዊ ምድረ ሶማል (Italian Somali Land) ድማ ኣብ ሓምለ ናይቲ ዓመት’ቲ ናጽነተን ክጓናጸፋ እንከለዋ፡ ክልቲአን ላንድታት ኣብቲ ኢጣልያዊ ምድረ ሶማል ናጽነታ ዝተጓናጸፈትሉ ዕለት ብድሌተን ሓቢረን ነዛ ሎሚ ሶማልያ ተባሂላ እትፍለጥ ልኡላዊት ሃገር መስረታ። ዓደን ዑስማን ድማ፣ ቀዳማይ ፕረዚደንት ሃገረ ሶማል ኮነ። ሃገራት ኣፍሪቃ ካብ መግዛእቲ ኣብ ዝላቐቓሉ ዝነበራ እዋን እምበኣር፣ መሬትን ህዝቢን ሶማል ኣብ ሓሙሽተ ሃገራት’ዩ ተጓዛዝዩ። ህዝቢ ኦጋዴን ኣብ ትሕቲ ኢትዮጵያ ክኣቱ እንከሎ፡ ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ፈረንሳ ዝነበረ፡ ንሃገረ ጅቡቲ ኣቚሙ፣ ካልእ ክፋል ህዝቢ ሶማል ድማ፡ ኣብ ልኡላዊ ግዝኣት ኬንያ ከምዝሕወስ ተገይሩ። እዚ ምጉዝዛይ’ዚ እቲ ዳሕራይ ንምስሕሓብ ሃገረ ሶማል ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ጠንቂ ብምዃን፡ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ሶማልን ዓቢ ኲናት ዘኸተለ፣ ምትእትታው ጎረባብቲ ሃገራት ኣብ ውሽጣዊ ፖለቲካ ሃገረ ሶማል ዝዓደመ፣ መግዛእቲ ኣጻዊዱ ዝሓደጎ ነታጒ እዩ።

ከምዝፍለጥ ኣብ 1964 ዓ.ም. ኣብ ካይሮ ዝተኻየደ ኣኼባ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ካብ መግዛእቲ ዝተወርሰ ዶባት ሃገራት ኣፍሪቃ ዘይትንከፍ ሕጋዊ ዶባት ልኡላውያን ሃገራት ኣፍሪቃ ምዃኑ ዝገልጽ ዓንቀጽ ኣብ ቻርተር ናይቲ ውድብ ክሰፍር ንዝቐረበ እማመ ተቐቢሉ ኣጽዲቕዎ እዩ። እንተኾነ ሶማላውያን ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ዝተጎዛዘየ መሬቶምን ህዝቦምን ናይ ምስማር ሕቶ ዘልዓሉ፡ እዚ ቻርተር’ዚ ቅድሚ ምጽዳቑ ቅድሚ 4 ዓመት፣ ብርጣንያ ንመሬት ኦጋዴን ካብ ሶማል ንኢትዮጵያ ፈልያ ድሕሪ ምርካባ፣ ሶማላውያን ናጽነት ኣብ ዝጠልብሉ ዝነበሩ እዋን ማለት ኣብ መወዳእታ 50ታት እዩ። ብመንጽር ሕጊ ክጥመት እንከሎ፣ እዚ ቅድሚ ምጽዳቕ ቻርተር ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ ዝተላዕለ ሕቶ ስምረት ሶማላውያንን ውዲት ብሪጣንያን ብኸመይ ክጥመት ይኽእል? ንኽኢላታት ኣህጉራዊ ሕጊ ዝግደፍ ሕቶ ኮይኑ፣ ድሕሪ ምምስራት ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ ግን ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ይዕበ ይንኣስ ከምኡ ዝዓይነቱ ግድላት ስለዝነበረን ንጉዳይ ምጉዝዛይ መሬትን ህዝብን ሶማል፣ ከም ካልእ መግዛእቲ ዝሓደጎ ጸገማት ብምጥማት ንሕቶ ስምረት ሶማላውያን ኣይደገፍኦን።

ድቂ ቀቢላዊ ምትፍናን ዝገደፈ “ደሞክራሲ”
ቀዳማይ ፕረዚደንት ሶማል ዓደን ዑስማን፡ ን3 ዓመታት ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምጽንሑ ብ1963 ባዕሉ ካብ ስልጣኑ ወሪዱ፣ ብዓብዱረሺድ ሸርመርኪ ተተኪኡ። ዓብዱረሺድ ሸርመርኪ፡ ውጽኢት ናይቲ ሽዑ ኣብታ ሃገር ከማሁ ዝተኣታተወ ካብ ምዕራባዊ ዓለም ዝተቐድሐ ደሞክራሲያዊ ምርጫ እዩ ነይሩ። ኣብቲ እዋን’ቲ ኣብ ሶማል 150 ዝኣኽላ ንዝተፈላለያ ቀቢላታትን ንኡሳን ቀቢላታትን ዝውክላ ሰልፊታት ፖለቲካ ጫጪሐን ምንባረን ይፍለጥ። እዚ ምስ ባህልን ክውንነትን ህዝቢ ሶማል ዘይከይድ ዝተኾፐየ ስርዓተ ምሕደራ፣ ኣብዛ ባህርያዊ ረቛሒ ናይ ስምረት ዝነበራ ሃገረ ሶማል ንቐቢላዊ ምትፍናንን ህልኽን መገዲ ዝጸረገ፣ ናይ ፈለማ ድቂ ጎጃጃሊ ፖለቲካ እዩ። ኣብ ጥቅምቲ 1969 ድማ፡ ከም ውጽኢት ናይቲ ኣብ መንጎ ቀቢላታት ሶማል እናዓሞቘ ዝኸይድ ዝነበረ ምትፍናን፡ ፕረዚደንት ዓብዱረሺድ ሸርመርኪ ብሓላዊኡ ዝነበረ ሰብ ተቐቲሉ። ነቲ ዝተፈጥረ ሃጓፍ ብምትካእ፡ ቅድም ወተሃደር ኢጣልያ ዝነበረ ሜጀር ጀነራል ስያድ ባረ ዝመርሖም ወተሃደራዊ መኮነናት ስልጣን ጨበጡ። እቶም መኮነናት፡ “ሃገር ብኸምዚ ዝዓይነቱ ቀቢላዊ ምጉጅጃልን ከፋፋሊ ፖሊቲካን ምምራሕ ኣይከኣልን እዩ” ብዝብል ምኽንያት ዝጸንሐ ባይቶ ኣፍሪሶም፡ ንብዙሓት ኣባላት ባይቶ እንተላይ ንቐዳማይ ሚኒስተር ኢጋል ድሕሪ ምእሳር፡ ንኹለን ሰልፍታት ኣገድወን። ናይዚ ከም ኣብነት ዝጥቀስ ብዝሕ ዝበለ ሳናዱቕ ሬሳ ብምስራሕ ኣብቲ ሳናዱቕ ናይተን “ጠንቂ ምግምማዕና” ኢሎም ዝሓሰብወን ቀቢላታት ኣሰማት ብምጥቃዕ፡ ነታ ሳንዱቕ ኣብ ሸውዓተ ማዕሙቕ ከምዝቕበር ገበርዎ። ነዚ ተግባር ድማ ከም ወስታነት (Symbolism) ናይ ምኹናን ትሕተ ሃገራውነት ተቐበሉዎ። ዕላማኦም፡ ቀቢላነት፡ ወገናውነት፡ ብልሽውናን ግዕዙይ ምሕደራን ምጥፋእ ምዃኑ ድማ ኣወጁ።
ይቕጽል

Eritrea participate at The Red Sea nations...

Switzerland partners with UNDP to support Eritrea...

العربية للطيران تضيف “ارتيريا” إلى...

Foreign Minister Outlines Eritrea’s Achievement...

ENT Diagnostic and Operation Centre Inaugurates

“Eritrea’s Anti-Corruption Experience” ...